UzmanlıkAlanları

Özet

• Yirmi yaş dişi, ağzın en arka köşesinde en son sürmeye başlayan azı dişidir. Çenede yer yetmezse diş eti ya da kemik altında kalır.
• Gömülü olması tek başına çekim nedeni sayılmaz. Tekrarlayan diş eti iltihabı, önündeki dişte çürük, kist ya da ağrı varsa çekim gündeme gelir.
• Alt çenede kökler, dudağa his veren sinirin geçtiği kanala yakın durabilir. Bu ilişki filmde belirsizse kesitsel görüntüleme planlamaya yardım eder.

Hangi şikâyetlerle fark edilir?

Arka bölgede tekrarlayan şişlik, ısırınca ağrı, ağızda kötü tat ve ağzın tam açılamaması sık rastlanan şikâyetlerdir. Bu tablo çoğunlukla dişin bir kısmı ağza açıldığında görülür.

Bazı dişler hiç şikâyet vermez ve rutin bir kontrol filminde ortaya çıkar.

Çekim kararı neye göre verilir?

Hekim dişin açısına, kemik içindeki derinliğine, komşu dişin durumuna ve yaşadığınız şikâyetlere birlikte bakar. Sağlıklı görünen ve sorun çıkarmayan bir diş için düzenli takip de geçerli bir seçenektir.

Ortodontik tedavi ya da protez planlanıyorsa karar ilgili hekimle birlikte verilir.

Görüntüleme

Değerlendirme genellikle panoramik filmle başlar. Kökler sinir kanalını örtüyor gibi görünüyorsa ve bu bilgi işlemin yolunu değiştirecekse konik ışınlı tomografi istenebilir.

Bu görüntüleme riski ortadan kaldırmaz. Ama cerrahın kökün kanala göre konumunu önceden bilmesini sağlar.

İşlem nasıl ilerler?

Bölge lokal anesteziyle uyuşturulur. Diş kemiğe gömülüyse küçük bir flep kaldırılır ve dişin üzerini örten kemik inceltilir.

Gerektiğinde diş bölünerek alınır. Bu, kaldırılması gereken kemik miktarını azaltabilir. Yara birkaç dikişle kapatılır.

İyileşme dönemi

İlk saatlerde gazlı bez ısırılır. İlk gün ağzı kuvvetle çalkalamamak ve tükürmemek pıhtıyı korur. Aralıklı soğuk kompres şişliği sınırlar. Şişlik çoğu kişide ikinci ya da üçüncü gün zirve yapar, ardından geriler.

İlk günlerde ılık ve yumuşak gıdalar tercih edilir. Sigaraya en az üç gün ara vermek pıhtının korunmasına yardım eder. Eriyen dikiş kullanılmadıysa kontrol randevusunda alınır.

Bilinen riskler

Kuru soket denen iyileşme bozukluğu, yara enfeksiyonu ya da kanama olabilir. Alt çenede dudak, çene ucu ya da dilde uyuşma gelişebilir. Bu his kaybı çoğunlukla zamanla düzelir, seyrek olarak kalıcıdır.

Ağrı günler geçtikçe artıyorsa ya da ateş veya kötü koku varsa hekiminize haber verin. Yutkunmak ya da nefes almak zorlaşırsa beklemeden acil yardım alın.

Sık sorulanlar

Şikâyet vermeyen 20'lik dişi aldırmalı mıyım?

Gerekmeyebilir. Diş sağlıklıysa ve çevresine zarar vermiyorsa düzenli kontrolle izlenebilir. Karar muayene ve filme göre verilir.

İşlem ne kadar sürer?

Dişin açısına ve kemik içindeki derinliğine göre değişir. Kısa süren işlemler de vardır, daha uzun sürenler de.

Uyuşma neden olur?

Alt çenede bazı köklerin dudağa ve çeneye his veren sinire komşu olmasından. Uyuşma çoğunlukla geçicidir.

Özet

• Diş dolgu, kanal tedavisi ya da kronla korunamıyorsa çekim konuşulur.
• Diş kaynaklı apsede iltihap bir kesiyle dışarı alınır. Kaynağı olan diş ayrıca tedavi edilir ya da çekilir.
• Küçük cerrahiler arasında doku örneği alma, küçük kist ve diş eti büyümelerinin çıkarılması ile dil ve dudak bağı düzeltmesi yer alır.

Çekim ne zaman gündeme gelir?

Derin çürük nedeniyle yapısı kalmamış dişler, kökü kırılmış dişler ve ileri diş eti hastalığında kemik desteğini kaybetmiş dişler bu gruba girer. Hekim önce dişi koruma seçeneklerini değerlendirir.

Çekilecek dişin boşluğunun nasıl tamamlanacağı da baştan konuşulur.

Basit ve cerrahi çekim

Ağızda görünen ve kökleri düz olan dişler çoğunlukla basit yöntemle alınır. Kökleri eğri, kırık ya da kemiğe sıkı tutunmuş dişlerde diş eti açılır ve diş bölünerek çıkarılır.

İleride implant düşünülüyorsa çekim kemik duvarlarını korumaya özen gösterilerek yapılır. Uygun görülürse boşluğa greft yerleştirilir.

Diş apsesi

Apse, bakterilerin dişin kökü ya da diş eti çevresinde irin oluşturmasıdır. Zonklayan ağrı, şişlik, sıcağa hassasiyet ve bazen ateş eşlik eder.

İrin, diş eti ya da gerekirse cilt üzerinden açılan küçük bir kesiyle boşaltılır. Bu işleme insizyon ve drenaj denir. İlaç ihtiyacını hekim belirler. Nedeni olan diş kanal tedavisiyle ya da çekimle tedavi edilir.

Acil durum belirtileri

Hızla büyüyen yüz şişliği, yutkunmanın ya da nefes almanın zorlaşması ve gözü kapatacak kadar yayılan şişlik hastane acil servisinde değerlendirilmelidir.

Küçük cerrahiler

İki haftayı aşan bir yara, beyaz ya da kırmızı bir alan veya nedeni anlaşılmayan bir şişlik muayene gerektirir. Hekim gerekli görürse doku örneği alır. Şüpheli bir görünüm varsa iki hafta beklenmez. Kesin tanıyı patoloji raporu koyar.

Küçük kistler ve diş eti büyümeleri lokal anestezi altında çıkarılabilir. Dil ya da dudak bağı konuşmayı, protezin oturmasını ya da diş eti sağlığını etkiliyorsa düzeltilebilir.

Bilinen riskler

İlk günlerde sızıntı şeklinde kanama, şişlik ve ağrı beklenir. Kuru soket, enfeksiyon ve yara kenarlarının ayrılması görülebilir.

Baskıya rağmen durmayan kanama, günler geçtikçe artan ağrı, ateş ya da kötü koku hekime bildirilmelidir.

Sık sorulanlar

Çekimden sonra ne yiyebilirim?

Uyuşukluk geçtikten sonra ılık ve yumuşak gıdalar uygundur. Çok sıcak, sert ve baharatlı yiyecekler ilk günlerde yarayı tahriş edebilir.

Apsede yalnız ilaç yeterli olur mu?

İlaç belirtileri hafifletebilir. Ama irin boşaltılmadan ve nedeni olan diş tedavi edilmeden sorun genellikle geri döner.

Doku örneği almak acı verir mi?

Bölge uyuşturulduktan sonra yapılır. Bir iki gün hafif sızı hissedilebilir.

Özet

• İmplant, eksik dişin kökünün yerini alan ve çene kemiğine yerleştirilen vida biçiminde küçük bir parçadır. Kemiğe kaynadığında üzerine kron, köprü ya da protez yapılır.
• Uygunluk kemiğin hacmine ve kalitesine, diş eti sağlığına ve genel sağlık durumuna bağlıdır. Bazı hastalıklar ve ilaçlar ek değerlendirme gerektirir.
• Plan, üzerine gelecek diş düşünülerek yapılır. İmplantın konumu, uzunluğu ve eğimi bu dişe göre belirlenir.

İmplant hangi parçalardan oluşur?

Tedavide üç temel parça vardır. Kemiğe yerleşen gövde çoğunlukla titanyum ya da titanyum alaşımından, daha seyrek olarak zirkonyadan yapılır. Gövdeyi ağız içine bağlayan ara parçaya abutment denir. En üstte görünen kısım kron, köprü ya da protezdir.

Gövdenin yüzeyi özel işlemlerle pürüzlendirilir. Bu yüzey kemik hücrelerinin tutunmasını kolaylaştırır. Gövdenin boyu ve çapı, kemiğin ölçülerine ve üzerine gelecek dişe göre seçilir.

Kemikle nasıl kaynaşır?

İmplant yerleştirildikten sonra çevresindeki kemik onun yüzeyine doğru yeniden şekillenir. Bu sürece osseointegrasyon denir. Kaynaşan implant kemikte sabit durur ve çiğneme kuvvetini kemiğe iletir.

Kaynaşma ilk haftalarda başlar ve tamamlanması genellikle birkaç ay sürer. Bu dönemde implantın aşırı kuvvet almaması gerekir. Sert gıdaları o bölgeyle çiğnememek ve kontrollere gelmek iyileşmeyi korur.

Kimlerde ek değerlendirme gerekir?

Çene gelişimi sürüyorsa gelişimin tamamlanması beklenir. Şeker hastalığı kontrol altında değilse önce kan şekerinin düzenlenmesi istenebilir. Baş-boyun bölgesine radyoterapi alındıysa kemiğin iyileşme gücü azalabilir. Bu durumda zamanlama ve yöntem ilgili hekimle birlikte planlanır.

Kemik yıkımını yavaşlatan bazı ilaçlar, örneğin bifosfonatlar, çene kemiğinde iyileşme sorununa yol açabilir. Risk ilacın türüne, dozuna, ne kadar süre kullanıldığına ve hangi hastalık için verildiğine göre değişir. Bu ilaçlardan birini kullandıysanız ya da kullanıyorsanız muayenede mutlaka söyleyin.

Sigara implant çevresindeki dokuların sağlığını bozar ve implant kaybı riskini artırır. Aktif diş eti hastalığı varsa önce o tedavi edilir. Diş eti hastalığı geçirmiş kişilerde de implant yapılabilir. Bu kişilerde düzenli bakım ve kontrol daha da önem kazanır.

Kaç implant, hangi protez?

Tek eksik dişte tek implant üzerine kron yapılır. Birden fazla komşu diş eksikse daha az sayıda implant üzerine köprü planlanabilir.

Dişsiz çenede sabit ya da implantlara tutunan hareketli protez seçenekleri vardır. Seçim kemik miktarı, bakım alışkanlığı ve beklentiye göre birlikte yapılır. Az sayıda implant üzerine sabit tam protez yapılan plan için All-on-4 ve All-on-6 bölümüne bakabilirsiniz.

Kemik yetersizse

Diş çekildikten sonra çene kemiği zamanla incelir ve kısalır. Kemik implantı saracak kadar geniş ya da uzun değilse farklı yollar vardır.

Eksik kemik kemik grefti ile tamamlanabilir. Bu bazen implantla aynı seansta, bazen ayrı bir işlemle yapılır. Üst çenenin arka bölgesinde sinüs tabanı yükseltilebilir (sinüs cerrahisi). Bazı durumlarda daha kısa ya da daha ince implantlar ek cerrahi ihtiyacını azaltabilir.

Üst çenede kemik kaybı çok ileriyse elmacık kemiğine tutunan zigomatik implant da seçenekler arasındadır. Hangi yolun uygun olduğu tomografi ile yapılan ölçümlere göre konuşulur.

Dijital planlama ve cerrahi rehber

Muayene ve panoramik filmin ardından çoğu durumda konik ışınlı tomografi istenir. Alt çenede sinir kanalı, üst çenede sinüs ve burun tabanı ölçülür.

Tomografi ile ağız içi tarama bilgisayarda birleştirilebilir. Önce yapılacak diş ekranda tasarlanır, implantın yeri buna göre seçilir. Gerekirse bu plana göre üretilen ve dişlere ya da diş etine oturan bir cerrahi rehber kullanılır. Rehber implantın planlanan yere ve açıya yerleşmesine yardım eder. Yine de dikkatli muayene ve cerrahi deneyim gereklidir.

Cerrahi aşama

İşlem genellikle lokal anesteziyle yapılır. Kaygılı hastalarda ya da uzun işlemlerde sedasyon da seçenek olabilir. Diş eti kaldırılır, kemikte implantın boyutuna uygun yuva açılır ve implant yerleştirilir.

Bazı durumlarda diş eti açılmadan küçük bir delikten çalışılabilir. Bu karar kemiğin ve diş etinin durumuna bağlıdır.

Çekimle aynı gün implant ve hemen yükleme

Diş çekildiği seansta implant yerleştirmeye hemen implantasyon denir. Bunun için bölgede aktif enfeksiyon olmaması, çekim boşluğunun duvarlarının yeterince sağlam olması ve implantın kemikte sıkı tutunması gerekir. Koşullar uygun değilse çekim boşluğunun birkaç hafta ya da birkaç ay iyileşmesi beklenir.

İmplantın üzerine ilk hafta içinde karşı dişlerle temas eden bir diş bağlanmasına hemen yükleme denir. Geçici diş karşı dişlere değmeyecek biçimde takılırsa buna hemen restorasyon denir. Her iki kararda da en önemli ölçü, implantın yerleştirildiği andaki sabitliğidir. Sabitlik yetersizse ya da güçlü diş sıkma alışkanlığı varsa implantın yük almadan iyileşmesi tercih edilir.

Tedavi ne kadar sürer?

Toplam süre çekimin zamanına, ek kemik işlemi gerekip gerekmediğine ve hangi çene olduğuna göre değişir. Ek işlem gerekmeyen durumlarda implantın yerleştirilmesinden kalıcı dişe kadar genellikle birkaç ay geçer. Üst çenede bu süre çoğunlukla daha uzundur.

Greft ya da sinüs cerrahisi gerekiyorsa iyileşme için ek süre gerekir. Size özel süre muayene ve tomografiden sonra konuşulur.

Bakım ve kontrol

İmplantın kendisi çürümez. Çevresindeki diş eti ve kemik ise hastalanabilir. Diş eti düzeyinde kalan iltihaba peri-implant mukozit denir. Kanama ve kızarıklıkla kendini gösterir ve erken dönemde tedavi edilebilir. İltihap kemiğe ilerlerse peri-implantitis gelişir ve implant çevresinde kemik kaybı olur.

Günlük fırçalama, ara yüz fırçası ya da diş ipi kullanımı ve hekiminizin önerdiği aralıklarla kontrol bu riski azaltır. Kontrollerde implant çevresi incelenir, gerekirse film çekilir.

Bilinen riskler

Erken dönemde şişlik, morluk ve hassasiyet olabilir. İmplant kemikle kaynaşmazsa çıkarılır, bölge iyileştikten sonra yeniden değerlendirilir.

Alt çenede sinire yakın bölgelerde his değişikliği, üst çenede sinüsle ilgili sorunlar seyrek de olsa görülebilir. Zamanla protez vidasında gevşeme ya da kronda kırılma olabilir.

Sık sorulanlar

İmplant ömür boyu kalır mı?

Böyle bir süre verilemez. Temizlik alışkanlığı, sigara, diş eti sağlığı ve kontrollerin düzeni implantın ağızda kalma süresini etkiler.

Çekimle aynı gün implant olur mu?

Bazı durumlarda olur. Enfeksiyon yoksa ve kemik implantı sabit tutabiliyorsa aynı seansta yerleştirilebilir. Aksi hâlde iyileşme beklenir.

Yaşım ilerledi, implant yaptırabilir miyim?

Yaştan çok genel sağlık ve kemik durumu belirleyicidir. Muayenede bu ikisi birlikte değerlendirilir.

İşlem sırasında ağrı olur mu?

Bölge lokal anesteziyle uyuşturulduğu için ağrı hissedilmez. Basınç ve titreşim hissedilebilir. Sonraki günlerdeki ağrı çoğu kişide hekimin önerdiği ağrı kesicilerle kontrol edilir.

Sigara içiyorum, implant yaptırabilir miyim?

Sigara içenlerde de implant yapılabilir. Ancak sigara implant kaybı ve implant çevresi iltihabı riskini artırır. Ameliyat öncesi ve sonrasında ara vermek, mümkünse bırakmak önerilir.

İmplantım varsa MR çektirebilir miyim?

Titanyum ve zirkonya implantlar mıknatıs özelliği taşımaz ve çoğu durumda MR çekimine engel olmaz. İmplantın çevresinde görüntüde bozulma olabilir. MR öncesinde implantınızı ve varsa mıknatıslı protez parçalarını bildirin. Uygunluğu, parçaların özelliklerine göre radyoloji ekibi değerlendirir. Varsa implant kartınızı yanınızda götürün.

Diş eti hastalığım var, implant olur mu?

Önce diş eti hastalığı tedavi edilir ve kontrol altına alınır. Diş eti hastalığı geçmişi olanlarda implant çevresi iltihabı riski daha yüksektir. Bu yüzden düzenli bakım ve kontroller önemlidir.

Özet

• Bir çenede hiç diş kalmadıysa ya da kalan dişler korunamayacak durumdaysa, bütün dişleri taşıyan tek parça sabit bir protez az sayıda implant üzerine oturtulabilir. Dört implantla yapılan plana All-on-4, altı implantla yapılana All-on-6 denir.
• Dört implantlı planda arkadaki iki implant çoğunlukla eğik yerleştirilir. Bu açı sinüs ve sinir kanalı gibi yapılardan uzak durmayı sağlar ve protezin desteğini arkaya doğru genişletir.
• Uygun hastalarda ameliyatla aynı gün geçici sabit dişler takılabilir. Bunun koşulu, implantların yerleştirildikleri anda kemikte yeterince sıkı durmasıdır.
• Dr. Dt. Kıvanç Türkoğlu uygun hastalarda All-on-4 ve All-on-6 tedavisi uygulamaktadır. Uygunluk muayene ve tomografiyle değerlendirilir.

Kimlerde düşünülür?

Tam dişsiz olup hareketli protezin oynamasından, konuşma ya da çiğneme güçlüğünden yakınan kişilerde gündeme gelir. Çok sayıda dişi ileri diş eti hastalığı, kırık ya da büyük çürük nedeniyle kaybedilmek üzere olan kişiler de bu gruptadır.

Arka bölgelerde kemik azalmışsa her dişe ayrı implant koymak çoğu zaman ek kemik cerrahisi gerektirir. Bu planda implantlar kemiğin daha dolgun kaldığı ön ve orta bölgeye yerleştirilir. Böylece bazı hastalarda greft ihtiyacı azalabilir.

Kimler için uygun olmayabilir?

Kontrol altında olmayan şeker hastalığı, baş-boyun bölgesine alınmış radyoterapi ve kemik yıkımını yavaşlatan bazı ilaçlar planı değiştirir. Bu ilaçlar tablet ya da iğne biçiminde kullanılabilir. Kullandığınız bütün ilaçları muayenede söyleyin.

Yoğun sigara kullanımı ve günlük temizliğin yapılamaması implant çevresindeki dokulara zarar verir. Ön bölgede de kemik çok azsa önce kemik grefti ya da başka bir yöntem konuşulur. Gece diş sıkma ve gıcırdatma alışkanlığı protezin tasarımında hesaba katılır.

Değerlendirme ve planlama

Muayenede dudak desteği, gülümserken görünen diş eti miktarı ve karşı çenedeki dişler incelenir. Panoramik filmin ardından konik ışınlı tomografi ile kemiğin yüksekliği ve genişliği, sinüslerin ve sinir kanalının yeri ölçülür.

Plan, cerrah ile protezi yapacak hekimin birlikte çalışmasıyla hazırlanır. Önce dişlerin nerede duracağı belirlenir. İmplantların yeri ve açısı bu dişlere göre seçilir.

Dört mü, altı mı?

İmplant sayısı kemik miktarına, çenenin genişliğine, karşı çenedeki dişlere ve çiğneme kuvvetine göre belirlenir. Altı implant yükü daha fazla noktaya dağıtır. Dört implant ise kemiğin sınırlı olduğu durumlarda ek cerrahiyi azaltabilir.

Bazı planlarda beş implant kullanılır. Hangi sayının size uygun olduğu muayene ve tomografiden sonra konuşulur.

Ameliyat günü ve geçici dişler

İşlem lokal anesteziyle yapılabilir. Gerekirse sedasyon da seçenekler arasındadır. Korunamayacak dişler aynı seansta çekilir, kemik kenarı düzeltilir ve implantlar yerleştirilir.

Her implant yerleştirilirken kemikte ne kadar sıkı durduğu ölçülür. Değerler yeterliyse vidayla sabitlenen geçici dişler ameliyat günü ya da hemen ardından takılır. Yeterli değilse implantlar yük taşımadan iyileşmeye bırakılır. Bu sürede hareketli bir geçici protez kullanılır.

Kalıcı protez

İmplantların kemikle kaynaşması için genellikle birkaç ay beklenir. Üst çenede bu süre daha uzun olabilir. Bu dönemde geçici dişlerle yumuşak gıdalar tercih edilir.

Kemik kaynaşması bitince yeni ölçülerle kalıcı protez hazırlanır. Protez implantlara vidayla bağlanır. Hasta onu evde çıkaramaz. Hekim kontrol sırasında gerektiğinde söker.

Günlük bakım

Protezin altı ve implantların çevresi her gün temizlenmelidir. Ara yüz fırçası, ağız duşu ve kalın uçlu özel diş ipi bu iş için kullanılır. Hangisinin size uyduğu ilk kontrollerde gösterilir.

Düzenli kontrollerde implant çevresindeki doku, vidaların sıkılığı ve dişlerin birbirine oturuşu incelenir. Gerekirse protez sökülerek temizlenir.

Hareketli ve çıtçıtlı protezle farkı

Klasik tam protez diş eti ve damak üzerine oturur. Kemikten destek almadığı için konuşurken ya da yerken oynayabilir. Çıtçıtlı protez implantlara tutunur. Alt çenede çoğu zaman iki implant yeterli olabilir, üst çenede genellikle daha fazlası gerekir. Sayı kişiye göre belirlenir. Bu protez daha sağlam durur ama temizlik için çıkarılır.

İmplant üstü sabit protez ağızda sürekli kalır ve damağı örtmez. Buna karşılık daha fazla implant ve daha dikkatli temizlik ister. Kemik kaybı çok fazlaysa dudak ve yanak desteğini hareketli protezle sağlamak daha kolay olabilir. Seçim kemik durumu, bakım alışkanlığı ve beklentiler konuşularak yapılır.

Bilinen riskler

İlk günlerde şişlik, morluk ve ağrı olur. İmplantlardan biri kemikle kaynaşmayabilir. Bu durumda plan gözden geçirilir ve ek implant gerekebilir.

Geçici protezde kırılma, vidalarda gevşeme ve implant çevresinde iltihap görülebilir. Alt çenede his değişikliği, üst çenede sinüsle ilgili sorunlar seyrek de olsa ortaya çıkabilir. Protezin bazı parçaları yıllar içinde yenilenmeyi gerektirebilir.

Sık sorulanlar

Aynı gün sabit diş kesin takılır mı?

Önceden kesin söylenemez. Karar ameliyat sırasında, implantların kemikte ne kadar sıkı durduğuna bakılarak verilir.

Sabit protezi kendim çıkarabilir miyim?

Hayır. Protez implantlara vidayla bağlıdır. Gerektiğinde hekim kontrolde söker ve yeniden takar.

Kemiğim az denildi, bu tedavi yine de olur mu?

Bazı hastalarda eğik implantlar ek kemik cerrahisi ihtiyacını azaltır. Üst çenede kemik çok azsa greft yapmak ya da elmacık kemiğine tutunan zigomatik implantlar da konuşulabilir.

Tedavi ne kadar sürer?

Cerrahi aşama tek seansta yapılır. Kalıcı protez kemik kaynaşmasından sonra hazırlanır. Toplam süre kemiğe ve çeneye göre değişir.

Özet

• Diş kaybından sonra kemik hem incelir hem kısalır. Greft, implantın oturacağı hacmi geri kazanmayı amaçlar.
• Kullanılan malzeme kişinin kendi kemiği, işlenmiş kemik ya da sentetik bir malzeme olabilir.
• Eksik küçükse greft implantla aynı seansta konabilir. Büyük eksiklerde önce greft yapılır, implant sonraki aşamaya kalır.

Kemik neden kaybolur?

Diş çekildikten sonra boşluğu çevreleyen kemik zamanla yeniden şekillenir ve hacim kaybeder. Uzun süre protez kullanımı, diş eti hastalığı ve travma da kayba katkıda bulunur.

Üst çenenin arka bölgesinde sinüsün aşağı genişlemesi ek bir yükseklik kaybı yaratır. Bu durum sinüs cerrahisi başlığında anlatılır.

Greft türleri

Kişinin kendi kemiği canlı hücre taşır ve genellikle çenenin başka bir bölgesinden alınır.

İşlenmiş insan ya da hayvan kaynaklı kemik ve sentetik malzemeler, yeni kemiğin oluşması için iskele görevi görür. Granül greftin üzeri çoğunlukla bir zarla örtülür. Bu yaklaşıma yönlendirilmiş kemik rejenerasyonu denir.

Yöntem seçimi

Eksiğin genişlik mi yükseklik mi olduğu ve kaç dişlik alanı kapladığı yöntemi belirler. Bu ölçüm kesitsel görüntüleme üzerinde yapılır.

Geniş ve dikey eksiklerde kişinin kendi kemiğinden hazırlanan bloklar ya da ince plakalar tercih edilebilir.

Bekleme süresi

Yeni kemiğin oluşması ve bölgenin implanta hazır hâle gelmesi malzemeye, yönteme ve bölgeye göre değişir. Birkaç aylık bekleme sık görülür.

Bu dönemde bölgeye baskı yapmayacak şekilde düzenlenmiş geçici bir diş kullanılabilir.

Başarıyı etkileyenler

Yara kenarlarının gerilmeden kapanması ve greftin ilk haftalarda kıpırdamaması iyileşme için gereklidir.

Sigara ve kontrolü bozuk şeker hastalığı greftin tutunmasını zorlaştırır. İlk haftalarda o bölgeyle çiğnememek de önemlidir.

Bilinen riskler

Greftin bir bölümü ya da tamamı tutmayabilir. Yara açılması ve enfeksiyon bilinen sorunlardır.

Kişinin kendi kemiğinin alındığı yer birkaç gün ağrıyabilir. His değişikliği çoğunlukla geçicidir, nadiren uzun sürebilir ya da kalıcı olabilir.

Sık sorulanlar

Greft malzemesi nereden gelir?

Kişinin kendi kemiğinden, işlenmiş insan ya da hayvan kaynaklı kemikten veya sentetik malzemeden. Seçim eksiğin büyüklüğüne ve yerine göre yapılır.

Greft yapılmadan implant olmaz mı?

Kemik yeterliyse greft gerekmez. Kemik azsa daha kısa ya da ince implant gibi seçenekler de değerlendirilir. Uygun yol ölçümle belirlenir.

Greftten sonra ne kadar beklenir?

Malzemeye ve yönteme göre değişir. Birkaç ay sık görülen bir süredir. Karar kontrol filmlerine göre verilir.

Özet

• Üst çenede arka dişler çekildiğinde kemik incelir ve sinüs boşluğu aşağıya doğru genişler. İmplant için gereken yükseklik kalmayabilir.
• Sinüs tabanı yükseltme işleminde sinüsü örten zar nazikçe kaldırılır ve altına greft yerleştirilir.
• Az yükseklik eksiğinde işlem implant yuvasından yapılabilir. Fazla eksikte çene kemiğinin yan yüzünde küçük bir pencere açılır.

İki yaklaşım

Kalan kemik implantı tutabilecek kadarsa sinüs tabanı implant yuvasının içinden birkaç milimetre itilir. Buna transalveolar yaklaşım denir. İmplant çoğunlukla aynı seansta yerleşir.

Kalan kemik çok inceyse yanak tarafındaki kemik duvarda bir pencere açılır. Zar kaldırılır, oluşan boşluk greftle doldurulur. Buna lateral pencere yaklaşımı denir. İmplant, kemik izin veriyorsa bu sırada, vermiyorsa greft olgunlaşınca yerleştirilir.

Ön değerlendirme

Kalan kemik yüksekliği, sinüs zarının kalınlığı ve sinüs içindeki kemik bölmeler kesitsel görüntülemede incelenir.

Aktif sinüzit, polip ya da tıkanıklık varsa önce kulak burun boğaz değerlendirmesi istenir.

İyileşme

Pencere yaklaşımında greft bölgesinin olgunlaşması için çoğunlukla altı-dokuz ay beklenir. Süre kullanılan malzemeye göre değişir. Transalveolar yaklaşımda implantın kemikle kaynaşması için birkaç ay beklenir.

İlk haftalar

Burnu sert sümkürmemek ve hapşırırken ağzı açık tutmak sinüs zarını korur. Pipet kullanımı ve ağır kaldırma bir süre ertelenir. Uçak yolculuğu ve dalış planınızı hekiminizle konuşun.

Bilinen riskler

En sık karşılaşılan sorun zarın delinmesidir. Küçük bir delik genellikle işlem sırasında kapatılabilir. Delik büyükse işlem ertelenebilir.

Burun kanaması, yüzde morluk ve şişlik geçici olarak görülebilir. Seyrek olarak greft enfeksiyonu ya da sinüzit gelişir.

Sık sorulanlar

Sinüs lifting ile implant aynı gün yapılabilir mi?

Kalan kemik implantı sabitleyebiliyorsa evet. Değilse önce greft yapılır, implant sonraki aşamada yerleştirilir.

Kronik sinüzitim var, bu işlem bana uygun mu?

Önce sinüsün durumu kulak burun boğaz hekimiyle değerlendirilir. Tedavi edilmemiş iltihap varken işlem yapılmaz.

İşlemden sonra burnumdan kan gelirse?

Hafif burun kanaması ilk günlerde görülebilir. Uzun süren ya da artan kanamada hekiminize haber verin.

Özet

• Zigomatik implant, üst çenede kemiğin çok azaldığı durumlarda kullanılan uzun bir implanttır. Ağız içinden başlar ve ucu elmacık kemiğine (zigoma) tutunur.
• Kemik grefti ya da sinüs tabanı yükseltme ile yeterli kemik elde edilemeyen veya bu yolun uygun görülmediği bazı hastalarda bir seçenek olarak düşünülür.
• Teknik açıdan zor bir cerrahidir ve bu alanda deneyim gerektirir. Dr. Dt. Kıvanç Türkoğlu uygun hastalarda zigomatik implant uygulamaktadır. Uygunluk muayene ve tomografiyle değerlendirilir.

Hangi durumlarda gündeme gelir?

Uzun süre dişsiz kalan üst çenede kemik hem incelir hem kısalır. Arka bölgede sinüslerin genişlemesi kalan kemiği daha da azaltır. Standart implant için yer kalmadığında zigomatik implant seçenekler arasına girer.

Daha önce yapılmış greftin ya da implantların kaybedildiği durumlar ve tümör ya da yaralanma sonrası kemik eksiklikleri de bu gruba girebilir.

Greft ve sinüs yükseltmeyle karşılaştırma

Greft yönteminde önce kemik hacmi artırılır, ardından standart implantlar yerleştirilir. Bu yol daha uzun sürebilir ve bazen kemiğin vücudun başka bir bölgesinden alınmasını gerektirir.

Zigomatik implantta kemik eklenmeden elmacık kemiğinden destek alınır. Koşullar uygunsa kısa sürede sabit geçici dişler takılabilir. Buna karşılık iki yolu karşılaştıran sınırlı sayıdaki araştırmada zigomatik implantlarda komplikasyon daha sık görülmüştür. Seçim yararlar ve riskler birlikte konuşularak yapılır.

Tomografi ile planlama

Planlama için konik ışınlı tomografi gerekir. Elmacık kemiğinin hacmi, sinüslerin durumu, göz çukuru tabanına olan mesafe ve implantın izleyeceği yol ölçülür.

Sinüslerde iltihap ya da tıkanıklık varsa önce kulak burun boğaz değerlendirmesi istenebilir. Ön bölgede kemik varsa zigomatik implantlar standart implantlarla birlikte kullanılır. Kemik her yerde çok azsa iki tarafa ikişer zigomatik implant planlanabilir.

Anestezi ve işlem

İşlem uzun ve kapsamlı olduğu için çoğu zaman genel anestezi ya da derin sedasyon altında yapılır. Bu nedenle hastane koşulları gerekebilir.

İmplantın yolu kişinin kemik yapısına göre seçilir. Bazı hastalarda implant sinüsün içinden, bazılarında dış duvarına yakın bir hattan ilerler. Uygun durumlarda vidalı geçici sabit protez ameliyattan kısa süre sonra takılır.

İyileşme dönemi

Yanakta ve göz altında şişlik ve morluk olabilir. İlk günlerde burundan hafif kanama görülebilir. Bu dönemde burnu sert sümkürmemek ve hapşırırken ağzı açık tutmak sinüsü korur.

Kaynaşma süresince yumuşak gıdalar tercih edilir. Kalıcı protez kaynaşma tamamlandıktan sonra hazırlanır.

Bilinen riskler

En sık bildirilen sorunlardan biri sinüzittir. Ağız ile sinüs arasında açıklık oluşabilir. İmplantın ağza çıktığı yerde diş eti çekilmesi, iltihap ve başka yumuşak doku sorunları görülebilir.

Yanak ya da dudakta his değişikliği olabilir. Göz çukuruna yakın çalışıldığı için seyrek de olsa implantın göz çukuruna girmesi, göz kaslarının etkilenmesi ve çift görme bildirilmiştir. Bazı sorunlar ek cerrahi ya da implantın çıkarılmasını gerektirebilir.

Deneyim ve takip

Bu teknikte cerrahın eğitimi ve işlemi ne sıklıkla yaptığı önemlidir. Bunu hekiminize sormaktan çekinmeyin.

Tedavi cerrah ve protez hekimiyle birlikte planlanır. Ameliyattan sonra düzenli kontroller ve günlük temizlik uzun dönem için gereklidir.

Sık sorulanlar

Zigomatik implant alt çeneye yapılır mı?

Hayır. Elmacık kemiğine tutunduğu için yalnız üst çenede kullanılır.

Herkese yapılabilir mi?

Hayır. Elmacık kemiğinin yeterli olması ve genel sağlığın uygun olması gerekir. Sinüslerde hastalık varsa önce o ele alınır.

Önce greft mi denenmeli?

Kişiye göre değişir. Hekim iki yolun beklenen süresini, risklerini ve iyileşme dönemini anlatır. Karar birlikte verilir.

İmplant yüzümde görünür mü?

İmplant kemiğin içindedir ve dışarıdan görünmez. İlk günlerdeki şişlik ve morluk zamanla geçer.

Özet

• Konik ışınlı bilgisayarlı tomografi (KIBT), çene kemiğini üç boyutlu gösteren bir görüntüleme yöntemidir.
• Panoramik film genel bir harita sunar. KIBT ise kemiğin enini, kanalların ve sinüsün konumunu kesitlerde gösterir.
• Her hastada gerekmez. Yalnız iki boyutlu filmle cevaplanamayan ve tedaviyi değiştirecek bir soru varsa istenir.

Hangi sorulara cevap verir?

İmplant bölgesinde kemiğin yüksekliği ve genişliği, alt çenedeki sinir kanalının yeri, üst çenede sinüs ve burun tabanıyla mesafe bu sorulara örnektir.

Gömülü dişin köküyle sinir kanalının ilişkisi, kistlerin sınırları ve kırık hatlarının yönü de bu görüntülerle incelenir.

Planlama yazılımında ne yapılır?

Görüntüler özel bir yazılımda açılır. İmplant sanal olarak yerleştirilir, çapı, boyu ve açısı seçilir. Gerekirse bu plandan ağza oturan bir cerrahi rehber üretilir.

Çene cerrahisinde de kemiklerin yeni konumunu planlarken üç boyutlu kayıtlardan yararlanılır.

Radyasyon

KIBT'nin dozu panoramik filmden yüksektir, tıbbi tomografiden ise çoğunlukla düşüktür. Doz, görüntülenen alanın genişliğine ve cihaz ayarlarına göre değişir.

Amaç, gerekli bilgiyi mümkün olan en küçük alan ve en düşük dozla elde etmektir. Gebelik ihtimali varsa çekim öncesinde bildirilmelidir.

Çekim günü

Hazırlık gerekmez. Metal takılar, gözlük, saç tokası ve çıkarılabilir protez çekimden önce çıkarılır. Çekim boyunca hareketsiz kalmanız istenir.

Elinizde eski bir tomografi varsa yanınızda getirin. Bazen yeni çekime gerek kalmayabilir.

Sınırları

Metal dolgu, kron ve mevcut implantlar görüntüde ışın şeklinde parazit oluşturur ve yakın çevrenin okunmasını zorlaştırabilir.

Hareket bulanıklık yaratır ve çekimin tekrarını gerektirebilir.

Sık sorulanlar

Panoramik film yetmez mi?

Birçok durumda yeter. Kemik genişliğinden ya da sinir kanalına ve sinüse yakınlıktan emin olunamıyorsa KIBT istenir.

KIBT ile tıbbi tomografi aynı şey mi?

Hayır. KIBT diş ve çene bölgesi için geliştirilmiştir. Çoğunlukla daha küçük bir alanı daha düşük dozla görüntüler.

Tedaviden sonra yeniden çekilir mi?

Rutin olarak gerekmez. Takip çoğunlukla iki boyutlu filmlerle yapılır. Bir sorundan şüphelenilirse yeniden istenebilir.

Özet

• Ortognatik cerrahi, üst ya da alt çenenin iskelet yapısından kaynaklanan konum bozukluklarını düzelten ameliyattır.
• Çeneler birbirine göre fazla önde ya da geride olduğunda, dişler birbirine oturmadığında ve yüz dengesi bundan etkilendiğinde düşünülür.
• Tedavi ortodontistle ortak yürütülür. Çoğu hastada ameliyat öncesinde ve sonrasında ortodonti gerekir.

Hangi durumlarda düşünülür?

Alt çenenin önde kaldığı Sınıf III ya da geride kaldığı Sınıf II kapanış, ön dişlerin birbirine değmediği açık kapanış ve belirgin yüz asimetrisi bunlara örnektir. Çiğneme ve konuşma güçlüğü eşlik edebilir.

Sorun yalnız dişlerin diziliminden geliyorsa ortodonti çoğunlukla yeterlidir. Ayrımı muayene ve kayıtlar yapar.

Plan nasıl kurulur?

Ortodontist önce dişleri çenelerin gideceği yeni konuma uygun hâle getirir. Bu hazırlık genellikle aylar sürer.

Ameliyattan önce yüz fotoğrafları, sefalometrik film ve gerektiğinde üç boyutlu tomografi alınır. Çenelerin ne kadar hareket ettirileceği bu kayıtlar üzerinde ölçülür ve ameliyatta kullanılacak kılavuzlar hazırlanır.

Ameliyat

Ameliyat genel anestezi altında, hastane koşullarında yapılır. Kesilerin çoğu ağız içindendir.

Üst çenede Le Fort I osteotomisi, alt çenede bilateral sagital split osteotomi sık kullanılan tekniklerdir. Kemikler yeni konumlarında küçük titanyum plak ve vidalarla tespit edilir.

İyileşme

İlk günlerde yüzde belirgin şişlik olur ve büyük bölümü birkaç haftada geriler. İlk haftalarda sıvı ve yumuşak gıdalarla beslenilir.

Ameliyattan sonra ortodonti, dişler yeni konumda yerleşene kadar sürer.

Bilinen riskler

Alt dudak ve çene ucunda his azalması sık görülür. Çoğu zaman aylar içinde düzelir, bazı hastalarda kalıcı olabilir.

Enfeksiyon, kanama, plak ve vidaların ileride çıkarılması gereği ve çenenin bir miktar eski konumuna kayması da bilinen risklerdir.

Bu alandaki akademik çalışma

Dr. Dt. Kıvanç Türkoğlu'nun doktora tezi, Sınıf III hastalarda ortognatik cerrahi sonrası sert ve yumuşak doku değişikliklerinin değerlendirilmesi üzerinedir (Ankara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, 2011, YÖK Tez No 281436).

Sık sorulanlar

Ameliyat yüzde iz bırakır mı?

Kesilerin çoğu ağız içinden yapıldığı için yüzde genellikle görünür iz kalmaz.

Hastanede kaç gün kalınır?

Süre ameliyatın kapsamına ve iyileşmeye göre değişir. Çoğunlukla birkaç gündür.

Ortodontiye neden ameliyattan önce başlanır?

Dişlerin çenelerin yeni konumuna uyacak şekilde dizilmesi gerekir. Sıralama ortodontistle birlikte, hastaya göre belirlenir.

Özet

• Düşme, kavga, spor ya da trafik kazası sonrası çene kemiklerinde kırık ve dişlerde yaralanma görülebilir.
• Dişlerin kapanışının değişmesi çene kırığının önemli bir işaretidir. Ağrı, şişlik, morluk ve ağız açmada kısıtlılık eşlik edebilir.
• Tedavinin hedefi kemik parçalarını doğru konuma getirmek ve dişlerin birbirine yeniden oturmasını sağlamaktır.

Hangi bulgular kırığı düşündürür?

Isırırken dişlerin eskisi gibi buluşmaması, çenede basamak hissi, diş eti yırtığı ve alt dudakta uyuşma kırığı düşündüren bulgulardır. Ağız açılırken çenenin bir yana kayması da görülebilir.

Değerlendirme

Muayenede kapanış, yüzdeki his ve dişlerin sağlamlığı kontrol edilir. Panoramik film ilk bilgiyi verir. Kırığın yönü ve parçaların yer değiştirmesi kesitsel görüntülemeyle netleşir.

Kirli bir yüzeyle temas eden yaralarda tetanoz aşısı durumu sorgulanır.

Tedavi seçenekleri

Yer değiştirmemiş bazı kırıklar yumuşak diyet ve yakın kontrolle iyileşir. Yer değiştirmiş kırıklarda parçalar yerine oturtulur, küçük titanyum plak ve vidalarla tespit edilir.

Bazen dişlere bağlanan tel ya da çubuklarla çeneler kısa bir süre birbirine sabitlenir. Birden fazla yüz kemiğini ilgilendiren yaralanmalarda tedavi hastanede yapılır.

Diş yerinden çıktığında

Kalıcı dişi kökten değil taç kısmından tutun. Kirlenmişse birkaç saniye soğuk akan suyla durulayın, ovalamayın.

Kişi bilinçliyse ve mümkünse dişi yuvasına geri yerleştirip temiz bir bez ısırtarak hekime gidin. Bu mümkün değilse dişi bir bardak süte koyarak getirin. Süt yoksa serum fizyolojik de olur. Zaman önemlidir, vakit kaybetmeden diş hekimine başvurun. Bilinci kapalı kişinin ağzına diş yerleştirilmez. Süt dişleri yerine konmaz.

Önce acil servis

Kişi bayıldıysa, kusuyorsa, başı çok ağrıyorsa, çift görüyorsa ya da nefes almakta zorlanıyorsa önce 112 aranır. Dişler ve çene, genel durum güvence altına alındıktan sonra ele alınır.

Bilinen riskler

Enfeksiyon, kapanışta kalıcı değişiklik, kırık hattındaki dişin kaybı ve uzun süren his değişikliği görülebilir. Plak ve vidaların ileride çıkarılması gerekebilir.

Darbe alan bir dişin siniri aylar sonra canlılığını yitirebilir. Kontrol randevuları bu yüzden önemlidir.

Sık sorulanlar

Kırık çene ne kadar sürede iyileşir?

Kemik kaynaması genellikle birkaç hafta sürer. Bu dönemde yumuşak beslenme ve kontroller önemlidir.

Kırılan diş parçasını ne yapmalıyım?

Parçayı kurumaya bırakmadan bir kap suyun içinde getirin. Uygun durumlarda yeniden yapıştırılabilir.

Çocuğumun süt dişi yerinden çıktı, geri takılır mı?

Hayır. Süt dişi yerine konmaz, çünkü altındaki kalıcı dişe zarar verebilir. Çocuğu yine de diş hekimine gösterin.